Uitgave:  21 augustus, 2002

HET WERELDSUCCES VAN MONOPOLY
(Uit het artikel in het Franse periodiek "Mappemonde" uitgave 66 van 2002)

Samenvatting uit  "Le succès mondial du Monopoly" in Mappemonde 66 van 2002, geschreven door Marie-Françoise Fleury (Marc Chagall college - Gasny - F) en Hervé Théry  
(ENS - Paris): 

Monopoly is een over de hele wereld bekend gezelschapsspel, waarvan er vele nationale uitvoeringen bestaan. Een geografische analyse van de verdeling ervan is een fraai voorbeeld van het diffusie verschijnsel. De keuze van de steden, in de straten waarvan men speelt, verraden de grenzen van de invloedsferen van sommige wereldgrootmachten, een ware geografie van het spel.

Het verzamelen van Monopoly-spellen  is een hobby die door niet zo heel veel mensen wordt beoefend. Zij verzamelen zowel de "officiële" spellen van Parker Brothers en Waddingtons (sedert ongeveer 1996 allemaal HASBRO) als de spellen van "inlands fabrikaat" en de octrooivrije spellen, de na 1985 verschenen spellen in de officiële gedaante, maar nu zonder octrooivermelding en tenslotte de "aanverwante" spellen als de Staten, Steden en Universiteits spellen, Medical Monopoly (USA), Homonopolis (NL), Petropolis (B.R.D.), e.d. 
Ook de monopoly-achtige spellen (door de Amerikanen "knock-offs" genoemd), die vaak als relatiegeschenk gebruikt worden, moeten hier genoemd worden.

Bovendien sparen zij alle attributen die met het Monopoly-spel te maken hebben, zoals de place-mats (1988 NL) - glazen(USA) en manchetknopen (USA) die ooit door MacDonalds uitgegeven werden - de kerstboom versieringen (ENESCO Corp. - USA) - das - vlinderdasje - paraplu - horloge - manchetknopen van lopers - boxershort - sokken -  zakdoek en een aantal T-shirts (allemaal artikelen van "Magnificent Mouchoirs"- London) - legpuzzel van het spelbord (USA) - mouse pads (WalMart winkels-USA) - melkchocolade spellen (in English,German and French) - Verzamelaars koekjes blikken -  kan met 6 glazen, voorzien van Monopoly logo's (USA) - dekens (Owen-USA) - vloerkleden - ball-points - vele soorten koelkastmagneten - munten sorteerhouder - fotolijstjes - spaarpotten (allemaal van Giftco, Inc.-USA) en veel, veel meer.

SPEL-EDITIES

Er zijn veel meer uitvoeringen van het Monopoly-spel dan u vermoedelijk weet. In volgorde van luxe van de variant zijn dat:

1. VERZAMELAARSEDITIES:

Franklin Mint:
Dit spel werd 1992 in de handel gebracht. Dit zéér fraaie spel kostte ƒ 1450,- (= € 657,-), het daarbij verkrijgbare voetstuk ƒ 750,- (= € 340,-) en de glazen afdekplaat 
ƒ 150,- (= € 68,-). Het werd, behalve in America, ook uitgegeven in een aantal Europese landen als Engeland, Duitsland, Frankrijk, België, Oostenrijk en Nederland.
Het bord is gemaakt van hardhout, met een verzonken middenveld, bekleed met groen vilt. Zowel de lopers als de huizen en hotels zijn vormgegoten; de huizen zijn verzilverd, 
de hotels en lopers verguld.
De afmetingen zijn: 527 mm breed x 527 mm diep x 76 mm hoog, inclusief een schuiflade voor het geld.

Parker Brothers:
Dit is de meest luxueuse uitvoering die Parker Brothers ooit heeft gemaakt. De Heirloom Limited Edition is een uitgave van 1997. Het spel zit in een mahonie-kleurig, hardhouten koffertje (in een groene overdoos) met een scharnierend deksel en een uitneembare bak die beiden met vilt bekleed zijn.

2. JUBILEUMUITGAVEN 1985.
In 1985 bestond het Monopoly-spel 50 jaar. Een aantal landen, waaronder Nederland en Amerika, hebben bij die gelegenheid het spel in een vierkant blik en/of een hoge blauwe doos (= de Deluxe editie) uitgegeven.
Japan heeft, als enige, een koffertje uitgegeven, terwijl andere landen zich beperkten tot het opplakken van een sticker of een opdruk op het normale spel.

3. JUBILEUMUITGAVE 1995.

Tien jaar later was er dus weer reden voor een speciale editie. Dit keer werd het een hoge goudkleurige doos, waarbij de Amerikaanse uitvoering net iets luxer is dan de dozen van bijvoorbeeld Nederland en Duitsland. Ook deze versie werd slechts in een beperkt aantal landen uitgegeven.

4. EUROPESE EDITIES.
In 1991 kwam Parker Brothers met de Europese editie van Monopoly. In dit spel zijn de toen 12 landen van de EEG vertegenwoordigd met straten uit 1 stad (bijv. Berlijn, Parijs, London) of straten uit diverse steden (bijv. Nederland). 
Het geld is in Ecu's.
In 1999 verscheen een nieuwe en tot 15 (+ 7 potentiële) lidstaten uitgebreide uitgave, waarin het geld ook overkomt met de werkelijke munteenheid: de Euro. Omdat in deze uitgave abusievelijk Genève als hoofdstad van Zwitserland is genoemd, werd er al in 2001 een verbeterde uitgave van het zelfde spel uitgegeven, met Bern als de echte hoofdstad. 
Deze versies zijn dus alleen per taal uitgegeven (Engels, Nederlands, Frans, Duits, Italiaans, enz.).

5. NOSTALGISCHE- of KLASSIEKE EDITIES.
Dit zijn heruitgaven van oudere spellen, zoals:

6. Geheel STANDAARD EDITIES.
Dit zijn natuurlijk de meest voorkomende spellen, hoewel de uitvoering daarvan voortdurend verandert, afhankelijk van het tijdstip van verschijning. Vooral in de begin periode werden vele, bijna gelijke, maar gering afwijkende versies per land uitgegeven. En omdat ze geen referentie nummers bezitten zijn ze erg moeilijk te onderscheiden en te catalogiseren. Vandaag de dag gaan de fabrikanten zowel de afmetingen als de uitvoering van hun dozen standaardiseren, zoals de Europese spellen die vanaf ref.nr.14535  in Ierland gemaakt worden.

7. EDITIES van INLANDS FABRIKAAT.
Hieronder verstaan wij de spellen die de naam Monopol(y/I) dragen, maar die verder niets te maken hebben met Parker Brothers /Waddingtons/Hasbro. Dit zijn bijv. de spellen uit landen als Thailand, Indonesië, Polen en vele Arabische landen.

8. OCTROOIVRIJE UITGAVEN.
In 1985, dus 50 jaar nadat Parker Brothers op Monopoly octrooi had gekregen, was dit patent verlopen en sindsdien kan iedereen dit spel ongehinderd namaken. Dit werd dan ook prompt gedaan door landen als Tunesië, Syrië,  Indonesië en Saudi Arabië (=London).
Op zijn beurt is Parker Brothers/Hasbro zijn assortiment snel gaan uitbreiden met de spellen voor voormalige oostblok landen als Rusland, Kroati, Slovenië, Tjechië, Slowakije, Polen en Hongarije, maar ook Turkije (allen vervaardigd in Ierland).

9. AANVERWANTE SPELLEN.
    Enkele voorbeelden hiervan zijn:

10. JUNIOR EDITIES.

Dit spel is, evenals de "Europese editie", niet per land, maar per taal. Zo is de Duitse versie zowel voor de kinderen in Duitsland als in Zwitserland en Oostenrijk.
Het bord van de spellen die uitgegeven werden in de periode 1991-1995 is vierkant en ziet er uit als dat van het "normale" spel, maar het gaat daarbij om kraampjes op een kermis. 
Van de spellen vanaf 1996 zijn de borden langwerpig en is de doos vierkant.

11. POCKET MAGNEET EDITIE.
Dit is het bekende spel, maar in een onhandig klein, plat formaat. De lopers en huizen "plakken", het geld en de kaartjes echter niet. In vele landen uitgegeven.

12. REIS EDITIE.
Dit is inderdaad een praktischer spel om "mee op reis" te nemen. Het zit in een rood, plastic koffertje, zodanig dat het "bord" bestaat uit de beide binnenkanten. De lopers, hotels en huizen kunnen in het bord worden gestoken en er is een houder voor het geld en de stratenkaartjes.

13. DOBBELSPEL.
Een heel bijzondere manier van Monopoly spelen:
Men moet een tevoren vastgesteld aantal punten behalen door met 10 dobbelstenen te spelen. Een leuke pocket editie, waarin inderdaad alle elementen van het Monopoly bord voorkomen.

14. SELF-MADE SPELLEN:

15. SPECIALITEITEN:
Onder dit hoofdstuk worden bijzondere zaken besproken als de postzegel van het schilderij van de middeleeuwse Monopoly spelers, kantoren met het Monopolybord als vloer en "Monopoly in het Park".

16. COMPUTER PROGRAMMA's.
Reeds in het tijdperk van de hobby-computers, de jaren zeventig en '80, kwamen er meer of minder geavanceerde Monopoly programma's op de markt voor bijvoorbeeld de Atari, Commodore, MSX en de P2000.
Tegenwoordig zijn uiteraard alleen nog de spellen voor de PC en Internet interessant. Behalve de programma's die voor Parker Brothers/Virgin en Westwood zijn ontwikkeld, zijn er ook een aantal door anderen gemaakt.