 |
Aantal versies: 16
Uitgave: 1 januari, 2010
|

Met dank aan Raymond D.Ruitenbeek - NL voor zijn
vertalingen van het Hebreeuws.

Behalve dat er een aantal monopoly-achtige spellen door inlandse fabrikanten
uitgegeven worden zijn er ook de officiële Parker
Brothers/Hasbro spellen, die gemaakt worden door Kod
Kod/Lemada Light Industries
Ltd, eigendom van de familie Hertzano en opgericht in 1978. Het is opvallend
dat Kod Kod in zijn uitgaven, althans gedurende een aantal jaren, het ontwerp
van de Israelische bankbiljetten toepaste en bovendien 2
verschillende versies van het bord uitgaf:
Uitgaven tot 1985:
Vanaf Hitchiel kan (Begin hier.Ontvang salaris ten bedrage
van 200 als je hier passeert.) zijn alle
eigendommen:
Arad: Rech Yehoeda (Jehoedastraat)
- Rech Ben Ya'ir (Ben Ya'irstraat)
Rakèvèt ha'amakim (Trein van de valleien)
Kiryat Sj'mona: Rech Herzl (Herzlstraat)
- Rech Hayardén (Jordaanstraat) - S'derot Tel Chai (Tel
Chaiboulevard)
B'toch hakèlè/Bikoer hakèlè (In de gevangenis/Op
bezoek in de gevangenis)
Teverya (T): Rech Blalik (Blalikstraat)
- Chevrat hachasjmal (Electriciteitsbedrijf) -
S'derot Herzl (Herzlboulevard) - Rech habanim (Zonenstraat)
Rakèvèt Másá BA"M (Goederentreinen B.V.)
Eilat: Rech Yotam (Jotamstraat) - S'derot
hat'marim (Palmenlaan) - Rech Ayalot (Hindenstraat)
Chani'ya chofsjiet (Vrij parkeren)
Cheifa (Haifa): Derech
hayam (Zeeweg) - Rech Nordau (Nordaustraat) -
Derech ha'atsma'oet (Onafhankelijkheidsweg)
Rakèvèt tsafon (Trein Noord)
Yeroesjalayim (Jerusalem): Rech
Ben (Jaffastraat) - Rech Ben Yehoeda (Ben
Jehoedastraat) - Chevrat hamaim (Waterleidingbedrijf)
- Rech Hamèlèch Dzordz (King Georgestraat)
Hikanés lakèlè! (Ga naar de gevangenis)
Tel-Aviv: Rech Alenbi (Alenbystraat) -
Rech Gabirol (Ibn Gabirolstraat) - Rech Dizengoff (Dizengoffstraat)
Rakèvèt ekspres (Exprestrein)
Asjkelon: Park le'oemi (Nationaal park) en
Tayyelet (Boulevard van Askelon)
Kans is hier Hisdamnoet (Gelegenheid)
en Algemeen Fonds is Sjeroetei rewacha (Gemaksdiensten).
Uitgaven vanaf 1985:
Vanaf Dèrèch tsléchá (Succes!
Iedere gelukkige voorbijganger ontvangt 200 Nieuwe Sjekel zijn alle
eigendommen:
Eilat: S'derot hat'marim (Palmenlaan) - Rech Ayalot (Hindenstraat)
Rakèvèt haparbarim (Voorstedentrein)
Teverya (Tiberias):
Rech hayardén (Jordaanstraat) - Rech ha'atsma'oet (Onafhankelijkheidsstraat)
- Rech hagalil (Galileastraat)
Bét hakèlè/Ma'avar chofsji (Gevangenis/Vrije passage)
Beér-Sjeva: S'derot
Sjazar (Sjazarlaan) - Chevrat hachasjmal (Electriciteitsbedrijf) -S'derot
Han'si'iem (Presidentenlaan) - Derech Eilat (Eilatweg)
Rakèvèt Másá BA"M (Goederentreinen B.V.)
: S'derot Benyamin (Benjamin
Boulevard) - S'derot Weizmann (Weizmann Boulevard) -
Rech Herzl (Herzlstraat)
Chani'ya chofsjiet (Vrij parkeren)
Ramat-Gan: Rech Aba Hillel (Aba
Hillelstraat) - Rech Dzjabotinski (Jabotinskystraat) -
Rech Bialik (Bialikstraat)
Rakèwèl Rosj hanikra (Kabelbaan Rosj Hanikra = kabelbaan
naar de krijtrotsen in het noorden van het land)
Yeroesjalayim (Jerusalem):
Rech Yafo (Jaffastraat) - Rech Ben Yehuda (Ben
Jehoedastraat) - Chevrat hamaim (Waterleidingbedrijf)
-
Rech Hamèlèch Dzordz (King Georgestraat)
Lég lakèlè! (Ga naar de gevangenis)
Cheifa (Haifa): Rech
ha'atsmaóet (Onafhankelijkheidsstraat) - Rech Hechaloets
(Pioniersstraat) - Rechov Moira (Moirastraat)
Rakèvèt tsafon (Trein Noord)
Tel-Aviv:Rech Alenbi (Alenbystraat) - Rech Dizengoff (Dizengoffstraat)
Kans is hier Haftá'ah (Verrassing)
en Algemeen Fonds is Tibat hamazal (Gelukskist).
Versie:
Monopol
Uitgever: Inlandse firma Amarna (?) - ±1948
Afmetingen van de doos: 39 x 24 x 3.5 cm
Het spel:
Deze editie komt uit de verzameling van Harold Lee - UK.
Het ontwerp van deze tweetalige uitgave is kennelijk het meest ouderwetse
van alle spellen in dit hoofdstuk. Omdat het bekend is dat Israël zijn onafhankelijkheid
proclameerde op 14 mei 1948 moet deze uitgave wel uit ca.1948 zijn en
dus heeft Harold Lee hoogst waarschijnlijk het 1st Monopoly spel
dat ooit in Israël gemaakt is gevonden. Dit spel is het enige
exemplaar dat tot nu toe bekend is.
.
Hoewel er geen Parker, noch een Waddingtons copyright wordt vermeld is het wel
duidelijk dat de makers van deze uitgave op de hoogte moeten zijn geweest van de
Parker Monopoly spellen, want de verdeling van de eigendommen over het bord is
hetzelfde, hoewel met afwijkende kleurenbalken voor de eigendommen en afwijkende
plaatjes op de hoekvelden.
Het ontwerp van het bord, dat plaatjes laat zien boven de betreffende straten,
doet denken aan die van de vroege Oostenrijkse DKT edities, zie http://www.muurkrant.nl/monopoly/Oost_standaard_edities.htm.
Dit zijn waarschijnlijk de enige 2 landen met zo'n ontwerp.
Vanaf Bon Voyage zijn alle velden:
Ashkelon: Johannesburg Street - Cashier's
order - Drom Africa Blvd. - Income Tax
Bus line Tel Aviv - Jerusalem
Tiberias: Rabbi Meir Street - Surprise -
Nazareth Street - Hagalil Street
Passage
Beer Sheba: K.K.L. Street - Electric Company
- Palmach Street - Azmouth Street
Bus line Tel Aviv - Haifa
Nataniah: Benjamin Blvd. - Cashier's order
- Weizmann Blvd. - Smilanski Street
Parking
Ramat Gan: Jahalom Street - Surprise -
Modiin Street - Bialik Street
Bus line Tel Aviv - Beer Sheba
Jerusalem:
Jaffa Road - King George Avenue - Water Company - Ben Yehuda Street
Sentence: Go to prison!
Haifa: Hehalutz Street - Nordau Street - Cashier's
order - Haral Street
Bus line Tel Aviv - Tiberias
Tel Aviv: Dizengoff Road - Purchase Tax
- Allenby Road.
Er zit een etiketje met nummer in de doos, maar het is waarschijnlijk niet
het artikelnummer, misschien een productienummer.
De eigendomskaartjes (81 x25 mm) zijn dunne, stijve kaartjes met een
eenvoudige bruine rugzijde.
De
Surpise (Kans) kaartjes (84x 50 mm) zijn genummerd van 1 tot 16, zwart
bedrukt op bleek,
saliegroene, erg dunne kaartjes
met neutral rugzijde. De Cashier's Order (soort
Algemeen Fonds) kaartjes zijn ook genummerd van 1 tot 16., op
yellow buff.
kaartjes, overigens gelijk aan de Surprise.kaartjes.
Het geld bestaat uit 7 bankbiljetten van erg dun, wit paier (80 x38
mm), 20 stuks van elk (behalve de waarde100 x 21):
1 - 5 -10 -
20 - 50
-100 en 500.
De huisjes (17x14 mm) zijn gemaakt van plat,
dun doorschijnend plastic, zonder schoorsteen. De hotels (20x19 mm)
zijn ook
gemaakt van dun, vlak, doorschijnend plastic, maar mét schoorsteen.
Van het Spelrelsboekje (23,8x16,8 cm) zijn 4 pagina's in het Engels
en de andere 4 in het Hebreeuws. Daarin staat dat het spel
voor slechts 4 spelers is, maar er zit een kaart bij waarop 5 vreemde
personages staan, maar omdat de tekst uitsluitend in het
Hebreeuws is is het niet duidelijk wat de betekenis van deze kaart is. De naam Amarna
(wat mogelijk de naam van de maker is) komt
alleen op dit boekje voor.
De 4 lopers zijn pionnetjes van doorschijnend plastic, in de
kleuren rood, lichtblauw, groen en geel.
De 2 dobbelstenen (14 mm) zijn van mat, wit plastic met rode
stippen.
Versie:
Rikuz - Concern
Uitgever: Kod Kod - Tel Aviv - ±1950/1999
Afmetingen van de doos: ±50 x 40 cm
Het spel:
Micha Hertzano weet het volgende verhaal te vertellen over dit typisch
Israelische spel:
"Dit Rikuz-spel werd in de beginjaren vijftig van de 20ste
op de markt gebracht door een firma in Israel genaamd 'Bar Levy '. In die tijd
was Monopoly nog niet in Israel verkrijgbaar.
Het werd in 1999 door Kod Kod in een beperkte oplage her-uitgegeven
voor het Eretz
Israel Museum, dat oude/antieke spellen en andere produkten uit de
begindagen van het ontstaan van Israel toont in een van zijn paviljoenen. Met
toestemming van de echtgenote van wijlen Bar Levy en de heer Tarkatover - curator
van deze tentoonstelling is het als een 1:1 replica gemaakt van het oude spel
met de ouderwetse presentatie en zonder enige verandering.
Het is inmiddels niet meer verkrijgbaar."
Versie: Chutzpah
(Het Spel van het Goede Leven)
Uitgever: What-cha-ma-call-it, Inc./The Middle Earth
Comp./CADACO - 1967
Afmetingen van de doos: onbekend.
Het spel:
(Heeft u de namen van de ontwerper en uitgever goed bekeken?)
Dit spel werd in juli 2000 aangeboden op de internet veiling site ebay.
Gezien het feit dat dit ook een spel is waarbij de spelers zoveel mogelijk
bezittingen moeten verwerven door deze met geld te kopen, waarbij het spel
beinvloed wordt door het trekken van (in dit geval 4 soorten) kaartjes, beschouw
ik het als een monopoly-achtig spel en als zodanig interessant om in deze
catalogus te vermelden. De aanbieder van dit spel gaf de volgende toelichting:
"Doel van het spel: Als je pas getrouwd bent begin je de
weg naar het goede leven. Je begint met een kniple huwelijkscadeaux en
probeert meer gelt te vergaren en bezittingen te verwerven. Als een
speler mazel heeft en chutzpah en een rijke schoonvader, dan
zullen zijn gelt en bezittingen toenemen. Als hij echter shlemiel of shlemazel
heeft, zal hij alleen maar tsoris hebben!"
Enkele van de plastic lopers zijn: kunstgebit - hotdog
en een kleine poedel.
De valuta van de bankbiljetten is $.
Versie:
Standaard - met rode balk, ref.300
Uitgever: P.Bros/Hasbro Jerusalem - 1985
Afmetingen van de doos: 25,5 x 51 cm
Het spel:
Dit is de Israëlische versie van het originele Parker Bros. spel, dwz. in een
doos met de rode balk en de 2 blauwe straten op het deksel. Het bord
is van stevig karton.
Het geld bestaat uit de 7 Monopoly bankbiljetten, dus met o.a. het huisje en
locomotiefje.
De lopers zijn de bekende metalen figuurtjes: auto - hondje -
boot - schoen - hoed - strijkijzer - vingerhoed en kruiwagen, "made in
Hong Kong". De groene huizen en
rode hotels zijn van plastic, hebben
een schoorsteen op een dak met zeer grote pannen en geprofileerde gevels.
De taal is
uitsluitend Hebreeuws.
Versie:
Standaard - met blauwe balk, ref. 300/1
Uitgever: P.Bros/Hasbro Jerusalem - 1985
Afmetingen van de doos: 25,5 x 51 cm
Het spel:
Het verschil met de vorige versie is dat de rode balk op de doos
vervangen is door een blauwe. Vreemd is dat de
blauwe straat op het deksel geel gekleurd is.
Op de onderzijde van de doos staat staat een zwart/wit foto van het bord,
met daarop de doos, huisjes en hotels en 2 witte dobbelstenen, terwijl die
op het deksel rood zijn met gouden stippen.
Buiten het bord liggen o.a. een paar eigendomsbewijzen en Monopoly
bankbiljetten. Dit moet dus wel een afbeelding van de eerder genoemde versie met
rode balk.
Op het deksel en in de hoek van het bord
bij de gevangenis, staat een onderbroken, rode
cirkel met de tekst "Mahadroet hèkaroet"
(Kennismakingseditie).
Het bord (met witte rugzijde) is van slap karton en de attributen
liggen los in de doos. Dit is duidelijk een goedkope uitvoering. Hoewel dit een officiële Parker Bros. uitgave is is het geld een spel-uitgave van
de echte Israëlisch bankbiljetten (afm. 55 x 95 mm) met de beeltenissen
van staatslieden, in de waarden: 1 - 5
- 10 - 20
- 50 - 100
en 500.
De Kans en Algemeen fonds kaartjes
zijn met leuke tekeningetjes van Uncle Pennybags. De 8 lopers zijn nu eenvoudige plastic pionnen.
De dobbelstenen zijn zwart met witte stippen.
Dit spel is "Made in Israel".
Versie: Inlands Monopoly 1
Uitgever: Inlandse uitgever - ±1990
Afmetingen van de doos: 37 x 24 cm
Het spel:
Deze versie wijkt belangrijk af van de gebruikelijke opzet van Monopoly.
Op de 3 hoeken van het bord vindt u een brug, een elektriciteits-
centrale en een circustent. Op de plaats van de stations staat resp.
een vliegtuig, bus, boot en een auto. Ook de kleuren van de straten
zijn afwijkend.
Het geld bestaat ook hier uit kopieën van de echte bankbiljetten met de beeltenissen
van staatslieden. Op de kaartjes van het ene stapeltje in het middenveld staat een
"?" en op die van het andere een "vliegend hert", het
embleem van de Israëlische posterijen. De rode
huizen en blauwe hotels zijn platte
schijven.
De prijs bedroeg in april 1995 NlS 45,- (€ 11,35).
Versie: Inlands Monopoly 2
Uitgever: Yeda Games - Tel Aviv - ±1990
Afmetingen van de doos: 50 x 23 x 5 cm
Het spel:
Deze uitvoering is uniek. Het bord is in drieën gedeeld. Op het linker
deel worden de 2 stapeltjes "kanskaartjes" gelegd. De daarnaast
aanwezige wijzer moet over de schijf rondgedraaid worden als men
op een van de betreffende velden komt. De wijzer geeft dan aan van welke van de
2 stapeltjes een kaart getrokken moet worden.
De straten vormen tezamen
steeds 1 plaatje. Boven elk veld zijn 4 vakjes aangegeven, bestemd voor elk van
de 4 gekleurde huizen. Er zijn geen stations; wèl 2 vliegvelden.
De prijs bedroeg in april 1995 NlS 45,- (€ 11,35).
Versie: Monopol
2000
Uitgever: Inlandse uitgever - ± 1990
Afmetingen van de doos: 25 x 39 cm
van het bord: 46,5 x 46,5 cm
Het spel:
(Dit spel is verkrijgbaar in 3 verschillende dozen.)
Op het slappe bord staat weliswaar met grote letters Monopol, maar het
wijkt toch wel belangrijk af van het standaard bord. De start heet Bon Voyage
en de stations zijn Taxy(!) stations. De bij deze stations behorende
eigendomsbewijzen zijn langwerpig, zoals bij spel ref. 2002.
De stads- en straatnamen staan in 2 talen in een witte band schuin over
een effen gekleurd vlak. De stad die alleen in dít spel voorkomt is Safed.
Is dit misschien de
woonplaats van de maker van dit spel?
De steden en straten zijn vanaf Bon Voyage resp.:
 |
Safed: Jerusalem Street - Ha’ari
Street |
 |
Tiberias: Rabbi Meir Street - Yehuda
Halevy St. - Hagalil Street |
 |
Jeruzalem: Jaffa Road - King George
Ave - Ben Yehuda St. |
 |
Netaniah: Benjamin Blvd. - Weizmann
Blvd. - Smilanski Street |
 |
Haifa: Hahalutz Street - Norday Street
- Herzl Street |
 |
Eilat: Los-Angeles St. - Yoseftal
Street - Eylot Street |
 |
Ashkelon: Johannesburg St. - Drom
Africa Blvd. - Herzl Street |
 |
Tel Aviv: Allenby Road - Dizengof Road |
De kleine bankbiljetjes (afm. 40 x 70 mm) zijn, zoals steeds,
kopieën van de echte bankbiljetten met de beeltenissen
van staatslieden. De 6 waarden, in NS, zijn resp.: 1 -
5
- 10 - 20
- 50 en 100. Zij
moeten echter,
evenals de eigendomsbewijzen, de Surprise- en Cashier's Order kaartjes, voor
gebruik nog van vellen losgetrokken worden. (De "Cashier" is een nors
kijkende, langharige jongedame met zonneklep en das!)
De holle groene huizen en rode
hotels zijn van plastic. Zij hebben geen dakrand maar wél een
zichtbaar fundament. De 4 lopers zijn als die van "Mens-Erger-Je-Niet".
De witte dobbelsteentjes met zwarte ogen zijn erg klein. De Spelregels
zijn ook in het Engels.
De prijs van deze spellen bedroeg in april 1995 NlS 45,- (€ 11,35).
Versie:
Monopol - met kaart van Israël op het bord, No.2002
Uitgever: Creative Toys Ltd. - ±1990
Afmetingen van de doos: 23 x 46 cm
van het bord: 39,4 x 39,4 cm
Het spel:
Óp het deksel van de doos staat een ander (wit) speelbord dan er ín de doos
zit. Ook het getoonde geld komt niet overeen met wat er ín de doos zit. Het
deksel suggereert dat er blauwe huizen en hotels zijn, terwijl er gespeeld moet
worden met 16 rode en 16 groene huizen
en 8 rode en 8 groene hotels.
Deze huizen en hotels zijn plat en staan op een voetje. Op
het middenveld van het slappe kartonnen bord met ronde hoeken, staat een kaart
van Israël. In de binnendoos zit een gele, plastic
inlage met 12 vakjes voor het
geld e.d..
Vanaf Go On zijn de 8 steden resp.:
 |
Haifa: Herzl Street -
Habankim Street - Hazmauth Street |
 |
Tiberias: Hagalil Street - Golani
Street |
 |
Nataniah: Weizman Blvd - King David
Street - Raziel Street (op het bord: alleen in het Hebreeuws) |
 |
Tel-Aviv: Dizengoff Street - Alenbi
Street - Arlozorov Street |
 |
Ramt-Gan: Bialik Street - Herzel
Street - Negba Street |
 |
Jerusalem: Ben-Yehuda Street - Jaffa
Street - Haneviem Street |
 |
Beer-Sheba: Hanadiv Street -
Haestadrut Street - Sinai Street |
 |
Eilat: Hadekel Street - Hatmarim Blvd. |
De 4 stations, die overigens op slechts 3
zijden staan, zijn van de buslijnen: Hifa-Tiberias - Nataniah-Tel-Aviv
- Tel-Aviv-Jerusalem en Beer-Sheba-Eilat. De bussen verzorgen
steeds de dienst tussen de 2 steden waartussen het veld ligt. De bijbehorende
eigendomsbewijzen wijken af van die van de straten; het zijn 4 blauwe kaartjes
van 45 x 90 mm.
Op de 3 hoekpunten staat achtereenvolgend: Free Passing/Prison
- Parking en Cuort (of
beter: court?), waar een rechter getoond wordt die oordeelt: Go to prison.
De 17 gele kaartjes (afm.:45 x 60 mm) heten Surprise, terwijl de 17 genummerde, groene kaartjes
(afm.:45 x 60 mm) de Order
kaartjes zijn. Het geld is weer in de uitvoering met beeltenissen van
staatslieden, maar in het kleine formaat (40 x 70 mm). De slechts 5
waarden zijn: 1 - 5
- 10 - 50
en erg veel van 100.
De lopers zijn 4
plastic Mens-Erger-Je-niet-pionnen.
De 2 houten dobbelstenen zijn rood en
hebben gouden stippen.
Het spel is 2-talig, de handleiding echter niet.
Versie: Junior standaard - Hebreeuws, ref. ?
Uitgever: Parker Brothers - ±1992
Afmetingen van de doos: 51 x 25,5 cm
Het spel:
Pas 56 jaar nadat het spel "voor spelers vanaf 8 jaar" officieel op de
markt gebracht werd introduceerde Parker Brothers het Junior Monopoly. Dit spel
is "voor kinderen van 5 tot 8 jaar".
Net als bij het spel voor de volwassenen gaat het er om zoveel
mogelijk geld te verdienen. Als 1 van de spelers al zijn geld heeft uitgegeven
moeten de andere spelers hun geld tellen om te kijken wie er heeft gewonnen.
Het bord is iets groter dan dat van de meeste andere Junior uitvoeringen.
Het geld bestaat uit eenzijdig bedrukte biljetten van 1 tot
5, met in het middenveld Suikeroompje in verschillende situaties. De 5 waarden
zijn resp. 1
- 2 - 3
- 4 en 5.
Er kunnen 4
kinderen tegelijk spelen, want er zijn 4 piramide-vormige lopers, resp. geel,
rood, blauw
en groen. De kassa's die
bij de aanvang van het spel worden uitgedeeld, hebben dezelfde 4 kleuren. Het
spel heet een dag-naar-de-kermis en is in 20 tot 30 minuten uitgespeeld.
Je gaat met Suikeroompje naar de achtbaan, goochelaar, waterglijbaan,
botsauto's, poppenkast, minigolf, enz.
Tijdens het spel koop je kassa's voor de
attracties zodat die jouw eigendom worden. Als je 2 attracties van dezelfde
kleur hebt, moet er dubbel worden betaald. Er zijn 6 Kans velden, waar
kaartjes getrokken kunnen worden met opdrachten als "Ga naar de
waterglijbaan" en "Betaal f 3,- en neem de kermistrein naar de
snackbar". De afmetingen van deze kaartjes zijn 55 x 84 mm.
De prijs van dit spel bedroeg NlS 53,- (€ 13,16) in april 1995.
Versie: Reis editie,
ref. 14248
Uitgever: Parker/Tonka/Hasbro - 1994
Afmetingen van het koffertje: 5 x 12 x 18 cm
Het spel:
Op de rode overdoos staat een duidelijke
afbeelding van de binnenzijde van dit rode koffertje.
Deze variant is inderdaad een weldoordachte en praktische reisgenoot. De lopers
kunnen op elke straat vastgezet worden, doch niet meer dan 1. Dat betekent dat
een ander die op de zelfde straat zou moeten gaan staan 1 stap verder moet
gaan. Alleen op de hoeken kunnen 4 spelers tegelijk staan.
Per straat zijn er ook 4
gaatjes voor de huizen en hotels.
Er zijn géén Kans- en Algemeen Fonds kaartjes. Daarvoor moet men met
drie dobbelstenen gooien en de opdracht uitvoeren die vermeld staat op het lijstje
bij het nummer dat overeenkomt met het gegooide aantal ogen.
In plaats van een vrijkaartje voor het verlaten van de gevangenis krijgt u 1 van
de 6 sleutels.
Verder zijn de spelregels gelijk aan die van het normale spel.
Deze rode koffertjes worden in China
vervaardigd.
Geschikt voor kinderen vanaf 8 jaar.
Versie: Grof Geld,
ref.5094
Uitgever: Creative Toys Ltd./Mischakee Yetsira - ±1995
Afmetingen van de doos: 24 x 41 cm
van het bord: 40 x 45,5 cm
Het spel:
Het deksel van de mooie, stevige doos toont alle onderdelen van het spel heel
duidelijk en waarheidsgetrouw. (Dit in tegenstelling tot het eerder genoemde
spel van de zelfde uitgever.) De binnendoos heeft een blauwe, plastic
inlage met 12 vakjes voor de bankbiljetten en andere attributen. Het bord is stevig en zwaar en heeft een donkerblauwe rugzijde.
De steden van dit spel zijn precies gelijk aan die van het spel met de landkaart
en, op enkele uitzonderingen na, ook alle straten.
De volgorde
vanaf Go On is echter:
 |
Tel-Aviv: Ben Yehuda Str. - Ibn Gvirol
Str. - Dizengoff Str. |
 |
Tiberias: Hagalil Str. - Golani Str. |
 |
Eilat: Hadekel Str. - Hatmarim Blvd. |
 |
Jerusalem: Hanevi'im Str. - Jaffa Str.
- Ben-Yehuda Str. |
 |
Beer-Sheba: Sinai Str. - Hanadiv Str. -
Hahistadrut Str. |
 |
Netanya: Hamelech David Str. -
Weizman Blvd. - Raziel Str. |
 |
Ramt-Gan: Herzl Str. - Bialik
Str. - Negba Str. |
 |
Haifa: Ha'atzmaut Str. - Herzl Str. -
Habankim Str. |
De 4 stations, nu weer op elke zijde
één, zijn van de buslijnen: Tel-Aviv-Jerusalem - Netaniah-Tel-Aviv
- Tiberias-Haifa en Beer-Sheba-Eilat. De bussen verzorgen nu niet
meer de dienst tussen de 2 steden waartussen het veld ligt.
Op
de 3 hoekpunten is achtereenvolgend: de Rechtbank, Stop voor een
verfrissing en Gevangenis. Vooral de eerste en laatste zijn opvallend
verwisseld t.o.v. het spel met de landkaart.
De eigendomsbewijzen en de Verrassing- en Order kaartjes zijn
fraaier verzorgd dan van de andere spellen. Er zijn 21 Order kaartjes en wel 52
Verrassing kaartjes.
Het geld bestaat weer uit de kleine bankbiljetten met de beeltenissen van
staatslieden, maar in het kleine formaat (40 x 70 mm). De slechts 5
waarden zijn: 1 - 5
- 10 - 50
en weer erg veel van 100. Inmiddels is dit géén getrouwe afspiegeling
meer van de werkelijkheid, want de biljetten van 1 - 5 en 10 Shekel zijn
muntstukken geworden.
De platte huizen en hotels zijn rood en
blauw. De 6 lopers zijn plastic
cilindertjes-met-bol.
De beide dobbelstenen zijn zwart met witte stippen.
Dit spel is niet 2-talig.
De prijs van dit spel bedroeg NlS 69,90 (€ 19,03) in oktober 1997.
Versie:
Standaard, ref. 06951256
Uitgever: Parker Bros./Tonka -1995
Afmetingen van de doos: 26 x 51 cm
Het spel:
Dit is een spel uit de fabriek in Ierland. Het heeft daarom, net als de
spelen in de Europese landen, op het deksel de vierde zijde van het speelbord,
met daarop de verzameling attributen op een groene
achtergrond.
De rugzijde van het bord is rood,
evenals de plastic vakkeninlage van de binnendoos. Schuin over
het lichtgroene middenveld staat de rode
balk met daarin, in witte letters, Monopoly, terwijl Suikeroompje uit de
middelste O komt.
Op de onderzijde van de doos staat de bekende kleurenfoto-van-het-lachende-gezin
dat meer naar elkaar kijkt dan naar het spel.
De rugzijde van de Kans kaartjes heeft een rode
opdruk met een ?, terwijl de Algemeen Fonds kaartjes blauw
bedrukt zijn met de bekende geldkist in een cirkel.
De bankbiljetten zijn niet zoals in de meeste landen Monopoly geld, maar
nog steeds de heel eigen biljetten met de beeltenissen van staatslieden. Maar
... alles is wel duurder geworden. Daarom krijgt u over Start nu 2000
Shekel en zijn de waarden van de 7 biljetten geworden: 10 -
50 - 100
- 200 - 500
-1000 en 5000.
De 10 lopers van zwaar metaal ("made in China") zijn
resp.: hoed - kruiwagen - schoen - auto - kanon - ruiter-te-paard -
vingerhoed - strijkijzer - boot en hondje. De groene
plastic huisjes hebben een schoorsteen, de rode
hotels niet.
De beide dobbelstenen zijn wit en hebben zwarte stippen.
Versie:
Junior
standaard - Hebreeuws, ref.14540256
Uitgever: Parker/Tonka/Hasbro - 1996
Afmetingen van de doos: 26,8 x 26,8 cm
van het bord: 25 x 50,5 cm
Het spel:
De verschillen tussen deze variant en die van de eerdere uitgave zijn:
 |
Een geheel nieuwe, vierkante doos. |
 |
Een nieuwe afbeelding op het deksel: Kinderen in een autootje van de
achtbaan met op de achtergrond 2
springende dolfijnen. |
 |
Op de kleurenfoto op de onderkant van de doos staat het (nieuwe) standaard
plaatje van 3 kindertjes die aan een
Engelstalig bord zitten te spelen. Het geld waarmee
zij spelen hoort niet bij dit spel. |
 |
De rugzijde van het bord is rood, evenals de vakkeninlage van de
binnendoos. |
 |
De lopers zijn gekleurde plastic autootjes. |
 |
De Kans kaartjes zijn veel kleiner geworden: 43 x 63 mm. |
De prijs bedroeg NlS 92,- (€ 24,96) in oktober 1997.
Versie:
Standaard, ref.14535256
Uitgever: Parker/Hasbro Jerusalem -1997
Afmetingen: 26,8 x 40,3 x 5,3 cm
Het spel:
Dit spel is een voorbeeld van de nieuwe standaard presentatie van Hasbro: een frisse
witte doos met rode balk en een gedeelte van de vierde zijde op het deksel.
De nieuwe afmetingen zijn zodanig dat het bord (met rode
rug) 2x gevouwen moet worden. Hiermede verdwijnt de de lange doos, die wij tot
nu toe standaard hebben genoemd.
Ook
deze uitvoering wordt weer in de fabrieken in Ierland vervaardigd.
De kleurenfoto op de onderzijde van de doos is die van het naar elkaar lachende
gezin dat vergeet te spelen. Het bord waarop zij spelen is niet het Israelische.
De rode plastic inlage van de binnendoos bevat weer vele vakjes voor
zowel het geld als de huizen en hotels en de eigendomsbewijzen en dient dus als
"banker's tray".
De bankbiljetten
zijn nu weer van Monopoly, uitgave 1996 Tonka Corporation, en zijn weer in de
oorspronkelijke, lage waarden. De 7 waarden zijn
resp.: 1 - 5
- 10 - 20 -
50 - 100
en 500. Op Start krijgt u 200 Shekel, net
als bij de oudere spellen. De 10 metalen lopers zijn: auto - boot - hoed
- strijkijzer - kanon - ruiter-te-paard - vingerhoed - hondje - kruiwagen en
schoen. De groene huisjes met overhangend
dak hebben een schoorsteen,
de rode hotels niet.
De beide dobbelstenen zijn wit met zwarte ogen.
De prijs bedroeg NlS 108,- (€ 29,50) in oktober 1997.
SELF - MADE SPELLEN Het
eerste handgemaakte spel dat ik van dit land te zien heb gekregen is een wel
héél bijzonder spel, waarachter zóveel onuitgesproken geschiedenis en
onmetelijk verdriet schuil gaat dat ik dat hier onmogelijk kan verwoorden. Het
werd gemaakt in de Tweede Wereldoorlog in het getto van Theresienstadt in Tsjechië. Versie:
Ghetto - 1943
Eigendom van: de kampbewoners Micha en Dan Glass - Israël
Afmetingen van het bord: ~ 50 x 50 cm
Het spel:
In de periode oktober 2000 en december 2001 werd in 6 Nederlandse musea de
reizende tentoonstelling "No child's play" tentoongesteld. Het was verzorgd
door de "Yad Vashem The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance
Authority" in Israel.
Dankzij
de medewerking van mevrouw Yehudit Inbar (Yad Vashem - Israël) en de beheerders
van het Theo Swagemakers museum in Haarlem (http://www.swagemakersmuseum.nl)
kan ik u hier enige toelichting op
dit spel geven: In de musea was te lezen:
"Theresienstadt (het huidige Terezin, een stadje tussen Dresden en
Praag)
was een bijzonder getto, dat werd opgezet in Tsjechië in november 1941, in een
stadsvesting uit de 18de eeuw. Daar werden Joden uit Tsjechië,
Duitsland, Oostenrijk, Holland en Denemarken heengestuurd. In feite was het
getto een tussenstation voor de Joden op hun weg naar de doodskampen. De
Duitsers hadden er belang bij dat het getto er naar buiten toe uitzag als een
plaats waar de Joden een leven leidden van werken en creëren. Onder de
inwoners van het getto bevonden zich schilders, componisten, musici, schrijvers
en vele geleerden. Ondanks overbevolking, honger en ziektes, vonden in het getto
uitgebreide onderwijs- en culturele activiteiten plaats." Mevrouw Inbar schrijft:
"Het werd naar Israël gebracht door Micha en Dan Glass. Wij nemen aan
dat het clandestien voor de kinderen werd gemaakt in een van de grafische
afdelingen die in het getto bestonden. Volgens mij diende het een aantal
doelstellingen, t.w.:
1.
Als een normaal Monopoly spel.
2. Het kon ingekleurd worden - er is nl. nog een dergelijk spel dat
ingekleurd is. Dit is aanwezig in het Beit Terezin Museum
in
Givat Haim in Israel. (Deze versie is in Nederland
getoond.)
3. Het leerde de kinderen de indeling van het getto kennen, want het was verboden door het getto te zwerven, in het
bijzonder
voor de kinderen, die gescheiden van hun ouders leefden. Zo konden ze bijvoorbeeld zien waar hun ouders woonden
t.o.v.
waar zij zelf zaten.
4. Bovendien konden ze door dit spel de diverse, voor hun belangrijke plaatsen van het getto kennen zoals de
bakkerij, de
gevangenis ..."
De velden zijn vanaf Start achtereenvolgens: Hohenelber
- Kavalier - Produktion - Entwesung
- Spedition - Chance - Bauhof - Post
- Aussiger - Gefängnis - Kaffehaus
- Elektr.W. - Freizeitgest. - Bastei
- Küche - Zeughaus - Chance - Bodenbacher - Dresdner
- Dekade - Genie - Bank d. Jüd. Selbstverw.
- Hamburger - G.W.-Kas
- Fleischer - Judenheim - Wasserwerk
- Zentralbad - Reitschule
- Geh' ins Gefängnis - Bäckerei - Landwirtsch.
- Chance - Jäger Kas. - Proviantur - Bank d. Jüd. Selbstverw.
- Hannover - Schleuse en Magdeburg. Vele
teksten van de Chance- en Bank-kaartjes zijn (vrijwel) identiek aan
die van het standaard spel, maar er zijn er ook bij die sterk met het
getto-leven te maken hebben. Enkele teksten luiden:
 | Als Bankdividende erhältst Du 50,-. (Als
bankdividend ontvang je 50,-.) |
 | Geh in die Hamburger, bei Startübergang erhältst
Du 200,-. (Ga naar Hamburger. Indien je over Start komt
ontvangt u 200,-.) |
 | Die Produktion zahlt Dir 25,-. (De Productie betaalt jou 25,-.) |
 | Strafe wegen Ruhestörung 16,-. (Boete wegens ordeverstoring 16,-.) |
 | Wegen Übertretung d. Ghetto-Gesetze Strafe:
10,-. (Wegens overteden van de Ghetto-regels boete:
10,-.) |
 | Erhöhung Deiner Arbeitsqualifikations. Du erhältst
45,-. (Verhoging van je werkgeschiktheid. Je krijgt 45,-.) |
Op één van de velden van de Bank d. Jüd. Selbstverw. zijn 2
bankbiljetten getekend met de waarde in ... Kronen, want het kamp-geld
was in
"Th. kronen".
Opvallend is dat er geen aankoopbedragen op de velden van het bord staan. Deze
staan alleen op de eigendomsbewijzen, waarop echter ook weer geen
hypotheekwaarden vermeld zijn.
BIJBEL-SPELLEN
In Duitsland en Amerika zijn Monopolyspellen op
basis van de Bijbel uitgegeven:
 |
Het Duitse spel heet Shalom en werd in 1990
uitgegeven door Uljö Christliche Geschenke.
Zie hoofdstuk "Duitsland - Aanverwante spellen". |
 |
Het Amerikaanse spel heet Bibleopoly - A Biblical Game of
Fun and Faith en werd in 1991 en 1998 uitgegeven door Late for the
Sky Prod. Comp.
Zie hoofdstuk "USA - Aanverwante spellen - Themaspellen". |
|