Home / Start
Back / Terug
Content
Inhoud

Israël

Presentation:
version 2000

Presentatie:
versie 2000.

 

Flag of Israel.


Aantal versies: 16

Uitgave: 1 januari, 2010

 

Met dank aan Raymond D.Ruitenbeek - NL voor zijn vertalingen van het Hebreeuws.

Kaart van Israel. Behalve dat er een aantal monopoly-achtige spellen door inlandse fabrikanten uitgegeven worden zijn er ook de officiële Parker Brothers/Hasbro spellen, die gemaakt worden door Kod Kod/Lemada Light Industries Ltd, eigendom van de familie Hertzano en opgericht in 1978. Het is opvallend dat Kod Kod in zijn uitgaven, althans gedurende een aantal jaren, het ontwerp van de Israelische bankbiljetten toepaste en bovendien 2 verschillende versies van het bord uitgaf:


Uitgaven tot 1985:

Vanaf Hitchiel kan (Begin hier.Ontvang salaris ten bedrage van 200 als je hier passeert.) zijn alle eigendommen: 

Arad: Rech Yehoeda (Jehoedastraat) - Rech Ben Ya'ir (Ben Ya'irstraat)
Rakèvèt ha'amakim (Trein van de valleien)
Kiryat Sj'mona: Rech Herzl (Herzlstraat) - Rech Hayardén (Jordaanstraat) - S'derot Tel Chai (Tel Chaiboulevard)
B'toch hakèlè/Bikoer hakèlè (In de gevangenis/Op bezoek in de gevangenis)
Teverya (T): Rech Blalik (Blalikstraat) - Chevrat hachasjmal (Electriciteitsbedrijf) - S'derot Herzl (Herzlboulevard) - Rech habanim (Zonenstraat)
Rakèvèt Másá BA"M (Goederentreinen B.V.)
Eilat
: Rech Yotam (Jotamstraat) - S'derot hat'marim (Palmenlaan) - Rech Ayalot (Hindenstraat)
Chani'ya chofsjiet (Vrij parkeren)
Cheifa
(Haifa): Derech hayam (Zeeweg) - Rech Nordau (Nordaustraat) - Derech ha'atsma'oet (Onafhankelijkheidsweg)
Rakèvèt tsafon (Trein Noord)
Yeroesjalayim
(Jerusalem): Rech Ben (Jaffastraat) - Rech Ben Yehoeda (Ben Jehoedastraat) - Chevrat hamaim (Waterleidingbedrijf) - Rech Hamèlèch Dzordz (King Georgestraat
Hikanés lakèlè! (Ga naar de gevangenis)
Tel-Aviv
: Rech Alenbi (Alenbystraat) - Rech Gabirol (Ibn Gabirolstraat) - Rech Dizengoff (Dizengoffstraat)
Rakèvèt ekspres (Exprestrein)
Asjkelon
: Park le'oemi (Nationaal park) en Tayyelet (Boulevard van Askelon)

Kans is hier Hisdamnoet (Gelegenheid) en Algemeen Fonds is Sjeroetei rewacha (Gemaksdiensten).


Uitgaven vanaf 1985

Vanaf Dèrèch tsléchá (Succes! Iedere gelukkige voorbijganger ontvangt 200 Nieuwe Sjekel zijn alle eigendommen: 

Eilat: S'derot hat'marim (Palmenlaan) - Rech Ayalot (Hindenstraat)
Rakèvèt haparbarim (Voorstedentrein)
Teverya (Tiberias): Rech hayardén (Jordaanstraat) - Rech ha'atsma'oet (Onafhankelijkheidsstraat) - Rech hagalil (Galileastraat
Bét hakèlè/Ma'avar chofsji (Gevangenis/Vrije passage)
Beér-Sjeva: S'derot Sjazar (Sjazarlaan) - Chevrat hachasjmal (Electriciteitsbedrijf) -S'derot Han'si'iem (Presidentenlaan) - Derech Eilat (Eilatweg)
Rakèvèt Másá BA"M (Goederentreinen B.V.)
: S'derot Benyamin (Benjamin Boulevard) - S'derot Weizmann (Weizmann Boulevard) - Rech Herzl (Herzlstraat)
Chani'ya chofsjiet (Vrij parkeren)
Ramat-Gan: Rech Aba Hillel (Aba Hillelstraat) - Rech Dzjabotinski (Jabotinskystraat) - Rech Bialik (Bialikstraat)
Rakèwèl Rosj hanikra (Kabelbaan Rosj Hanikra = kabelbaan naar de krijtrotsen in het noorden van het land)
Yeroesjalayim
(Jerusalem): Rech Yafo (Jaffastraat) - Rech Ben Yehuda (Ben Jehoedastraat) - Chevrat hamaim (Waterleidingbedrijf) - Rech Hamèlèch Dzordz (King Georgestraat)
Lég lakèlè! (Ga naar de gevangenis)
Cheifa
(Haifa): Rech ha'atsmaóet (Onafhankelijkheidsstraat) - Rech Hechaloets (Pioniersstraat) - Rechov Moira (Moirastraat)
Rakèvèt tsafon
(Trein Noord)
Tel-Aviv
:Rech Alenbi (Alenbystraat) - Rech Dizengoff (Dizengoffstraat)

Kans is hier Haftá'ah (Verrassing) en Algemeen Fonds is Tibat hamazal (Gelukskist).


 

Vroeg Israelisch spel, 1948.Versie: Monopol                                                  
Uitgever: Inlandse firma Amarna (?)  - ±1948
Afmetingen van de doos: 39 x 24 x 3.5 cm 
Het spel:
Deze editie komt uit de verzameling van Harold Lee - UK.

Het ontwerp van deze tweetalige uitgave is kennelijk het meest ouderwetse van alle spellen in dit hoofdstuk. Omdat het bekend is dat  Israël zijn onafhankelijkheid proclameerde op 14 mei 1948 moet deze uitgave wel uit ca.1948 zijn en dus heeft Harold Lee hoogst waarschijnlijk het 1st Monopoly spel dat ooit in Israël gemaakt is gevonden. Dit spel is het enige exemplaar dat tot nu toe bekend is.
.
Hoewel er geen Parker, noch een Waddingtons copyright wordt vermeld is het wel duidelijk dat de makers van deze uitgave op de hoogte moeten zijn geweest van de Parker Monopoly spellen, want de verdeling van de eigendommen over het bord is hetzelfde, hoewel met afwijkende kleurenbalken voor de eigendommen en afwijkende plaatjes op de hoekvelden.
Het ontwerp van het bord, dat plaatjes laat zien boven de betreffende straten, doet denken aan die van de vroege Oostenrijkse  DKT edities, zie http://www.muurkrant.nl/monopoly/Oost_standaard_edities.htm. Dit zijn waarschijnlijk de enige 2 landen met zo'n ontwerp.

Vanaf Bon Voyage zijn alle velden:  

Ashkelon: Johannesburg Street - Cashier's order - Drom Africa Blvd. - Income Tax
Bus line Tel Aviv - Jerusalem
Tiberias
: Rabbi Meir Street - Surprise - Nazareth Street - Hagalil Street
Passage
Beer Sheba
: K.K.L. Street - Electric Company - Palmach Street - Azmouth Street
Bus line Tel Aviv - Haifa
Nataniah
: Benjamin Blvd. - Cashier's order - Weizmann Blvd. - Smilanski Street
Parking
Ramat Gan
: Jahalom Street - Surprise - Modiin Street - Bialik Street
Bus line Tel Aviv - Beer Sheba
Jerusalem: Jaffa Road - King George Avenue - Water Company - Ben Yehuda Street
Stickertje 05759.Sentence: Go to prison!
Haifa
: Hehalutz Street - Nordau Street - Cashier's order - Haral Street 
Bus line Tel Aviv - Tiberias
Tel Aviv
: Dizengoff Road - Purchase Tax - Allenby Road.

Er zit een etiketje met nummer in de doos, maar het is waarschijnlijk niet het artikelnummer, misschien een productienummer.
De eigendomskaartjes (81 x25 mm) zijn dunne, stijve kaartjes met een eenvoudige bruine rugzijde. 
De Surpise (Kans) kaartjes (84x 50 mm) zijn genummerd van 1 tot 16, zwart bedrukt op bleek, saliegroene, erg dunne kaartjes 
met neutral rugzijde. 5 vreemde snuiters.De Cashier's Order (soort Algemeen Fonds) kaartjes zijn ook genummerd van 1 tot 16., op yellow buff. 
kaartjes, overigens gelijk aan de Surprise.kaartjes.
Het geld bestaat uit 7 bankbiljetten van erg dun, wit paier (80 x38 mm),  20 stuks van elk (behalve de waarde100 x 21): 
1
- 5 -10 - 20 - 50 -100 en 500.
De huisjes (17x14 mm) zijn gemaakt van plat, dun doorschijnend plastic, zonder schoorsteen. De hotels (20x19 mm) zijn ook
gemaakt van dun, vlak, doorschijnend plastic, maar mét schoorsteen. 
Van het Spelrelsboekje (23,8x16,8 cm) zijn 4 pagina's in het Engels en de andere 4 in het Hebreeuws. Daarin staat dat het spel 
voor slechts 4 spelers is, maar er zit een kaart bij waarop 5 vreemde personages staan, maar omdat de tekst uitsluitend in het 
Hebreeuws is is het niet duidelijk wat de betekenis van deze kaart is. De naam Amarna (wat mogelijk de naam van de maker is) komt
alleen op dit boekje voor.
De 4 lopers zijn pionnetjes van doorschijnend plastic,  in de kleuren rood, lichtblauw, groen en geel.
De 2 dobbelstenen (14 mm) zijn van mat, wit plastic met rode stippen.

 

 

 

RIKUZ, ca. 1950 en 1999.Versie: Rikuz - Concern
Uitgever: Kod Kod - Tel Aviv - ±1950/1999
Afmetingen van de doos: ±50 x 40 cm
Het spel:
Micha Hertzano weet het volgende verhaal te vertellen over dit typisch Israelische spel: 

"Dit Rikuz-spel werd in de beginjaren vijftig van de 20ste op de markt gebracht door een firma in Israel genaamd 'Bar Levy '. In die tijd was Monopoly nog niet in Israel verkrijgbaar.
Het werd in 1999 door Kod Kod in een beperkte oplage her-uitgegeven voor het Eretz Israel Museum, dat oude/antieke spellen en andere produkten uit de begindagen van het ontstaan van Israel toont in een van zijn paviljoenen. Met toestemming van de echtgenote van wijlen Bar Levy en de heer Tarkatover - curator van deze tentoonstelling is het als een 1:1 replica gemaakt van het oude spel met de ouderwetse presentatie en zonder enige verandering. 
Het is inmiddels niet meer verkrijgbaar."



Chutzpah - 1967.Versie: Chutzpah  (Het Spel van het Goede Leven)
Uitgever: What-cha-ma-call-it, Inc./The Middle Earth Comp./CADACO  - 1967
Afmetingen van de doos: onbekend.
Het spel:
(Heeft u de namen van de ontwerper en uitgever goed bekeken?)
Dit spel werd in juli 2000 aangeboden op de internet veiling site ebay. Gezien het feit dat dit ook een spel is waarbij de spelers zoveel mogelijk bezittingen moeten verwerven door deze met geld te kopen, waarbij het spel beinvloed wordt door het trekken van (in dit geval 4 soorten) kaartjes, beschouw ik het als een monopoly-achtig spel en als zodanig interessant om in deze catalogus te vermelden.   De aanbieder van dit spel gaf de volgende toelichting:

"Doel van het spel: Als je pas getrouwd bent begin je de weg naar het goede leven. Je begint met een kniple huwelijkscadeaux en probeert meer gelt te vergaren en bezittingen te verwerven. Als een speler mazel heeft en chutzpah en een rijke schoonvader, dan zullen zijn gelt en bezittingen toenemen. Als hij echter shlemiel of shlemazel heeft, zal hij alleen maar tsoris hebben!"

Enkele van de plastic lopers zijn: kunstgebit - hotdog en een kleine poedel. 
De valuta van de bankbiljetten is $.

 


Standaard, ref.300-rood.Versie: Standaard - met rode balk, ref.300  
Uitgever: P.Bros/Hasbro Jerusalem - 1985
Afmetingen van de doos: 25,5 x 51 cm
Het spel:
Dit is de Israëlische versie van het originele Parker Bros. spel, dwz. in een doos met de rode balk en de 2 blauwe straten op het deksel. Het bord is van stevig karton. 

Het geld bestaat uit  de 7 Monopoly bankbiljetten, dus met o.a. het huisje en locomotiefje. 
De lopers zijn de bekende metalen figuurtjes: auto - hondje - boot - schoen - hoed - strijkijzer - vingerhoed en kruiwagen, "made in Hong Kong". De groene huizen en rode hotels zijn van plastic, hebben een schoorsteen op een dak met zeer grote pannen en geprofileerde gevels. 

De taal is uitsluitend Hebreeuws.


Standaard versie, blauwe doos, ref. 300/1.Versie: Standaard - met  blauwe balk, ref. 300/1
Uitgever: P.Bros/Hasbro Jerusalem - 1985
Afmetingen van de doos: 25,5 x 51 cm
Het spel:
Het verschil met de vorige versie is dat de rode balk op de doos vervangen is door een blauwe. Vreemd is dat de blauwe straat op het deksel geel gekleurd is. Op de onderzijde van de doos staat staat een zwart/wit foto van het bord, met daarop de doos, huisjes en hotels en 2 witte dobbelstenen, terwijl die op het deksel rood zijn met gouden stippen. Buiten het bord liggen o.a. een paar eigendomsbewijzen  en Monopoly bankbiljetten. Dit moet dus wel een afbeelding van de eerder genoemde versie met rode balk.

Op het deksel en in de hoek van het bord bij de gevangenis, staat een onderbroken, rode cirkel met de tekst "Mahadroet hèkaroet" (Kennismakingseditie).
Het bord (met witte rugzijde) is van slap karton en de attributen liggen los in de doos. Dit is duidelijk een goedkope uitvoering. Hoewel dit een officiële Parker Bros. uitgave is is het geld een spel-uitgave van de echte Israëlisch bankbiljetten (afm. 55 x 95 mm) met de beeltenissen van staatslieden, in de waarden: 1 - 5 - 10 - 20 - 50 - 100 en 500
De Kans en Algemeen fonds kaartjes zijn met leuke tekeningetjes van Uncle Pennybags. De 8 lopers zijn nu eenvoudige plastic pionnen. De dobbelstenen zijn zwart met witte stippen.

Dit spel is "Made in Israel".


Versie: Inlands Monopoly 1
Uitgever: Inlandse uitgever - ±1990
Afmetingen van de doos: 37 x 24 cm
Het spel:
Deze versie wijkt belangrijk af van de gebruikelijke opzet van Monopoly.
Op de 3 hoeken van het bord vindt u een brug, een elektriciteits- centrale en een circustent. Op de plaats van de stations staat resp. een vliegtuig, bus, boot en een auto. Ook de kleuren van de straten zijn afwijkend. 
Het geld bestaat ook hier uit kopieën van de echte bankbiljetten met de beeltenissen van staatslieden. Op de kaartjes van het ene stapeltje in het middenveld staat een "?" en op die van het andere een "vliegend hert", het embleem van de Israëlische posterijen. De rode huizen en blauwe hotels zijn platte schijven

De prijs bedroeg in april 1995 NlS 45,- (€ 11,35).


Versie: Inlands Monopoly 2
Uitgever: Yeda Games - Tel Aviv  - ±1990
Afmetingen van de doos: 50 x 23 x 5 cm
Het spel:
Deze uitvoering is uniek. Het bord is in drieën gedeeld. Op het linker deel worden de 2 stapeltjes "kanskaartjes" gelegd. De daarnaast aanwezige wijzer moet over de schijf rondgedraaid worden als men op een van de betreffende velden komt. De wijzer geeft dan aan van welke van de 2 stapeltjes een kaart getrokken moet worden. 
De straten vormen tezamen steeds 1 plaatje. Boven elk veld zijn 4 vakjes aangegeven, bestemd voor elk van de 4 gekleurde huizen. Er zijn geen stations; wèl 2 vliegvelden.

De prijs bedroeg in april 1995 NlS 45,- (€ 11,35).


Monopol 2000.Versie: Monopol 2000 
Uitgever: Inlandse uitgever - ± 1990
Afmetingen van de doos: 25 x 39 cm
                     van het bord: 46,5 x 46,5 cm
Het spel:
(Dit spel is verkrijgbaar in 3 verschillende dozen.)
Op het slappe bord staat weliswaar met grote letters Monopol, maar het wijkt toch wel belangrijk af van het standaard bord. De start heet Bon Voyage en de stations zijn Taxy(!) stations. De bij deze stations behorende eigendomsbewijzen zijn langwerpig, zoals bij spel ref. 2002.
De stads- en straatnamen staan in 2 talen in een witte band schuin over een effen gekleurd vlak. De stad die alleen in dít spel voorkomt is Safed. Is dit misschien de woonplaats van de maker van dit spel?

De steden en straten zijn vanaf Bon Voyage resp.:

Safed: Jerusalem Street - Ha’ari Street

Tiberias: Rabbi Meir Street - Yehuda Halevy St. - Hagalil Street

Jeruzalem: Jaffa Road - King George Ave - Ben Yehuda St.

Netaniah: Benjamin Blvd. - Weizmann Blvd. - Smilanski Street

Haifa: Hahalutz Street - Norday Street - Herzl Street

Eilat: Los-Angeles St. - Yoseftal Street - Eylot Street

Ashkelon: Johannesburg St. - Drom Africa Blvd. - Herzl Street

Tel Aviv: Allenby Road - Dizengof Road

De kleine bankbiljetjes (afm. 40 x 70 mm) zijn, zoals steeds, kopieën van de echte bankbiljetten met de beeltenissen van staatslieden. De 6 waarden, in NS,  zijn resp.: 1 - 5 - 10 - 20 - 50 en 100. Zij moeten echter, evenals de eigendomsbewijzen, de Surprise- en Cashier's Order kaartjes, voor gebruik nog van vellen losgetrokken worden. (De "Cashier" is een nors kijkende, langharige jongedame met zonneklep en das!) 
De holle groene huizen en rode hotels zijn van plastic. Zij hebben geen dakrand maar wél een zichtbaar fundament. De 4 lopers zijn als die van "Mens-Erger-Je-Niet". 
De witte dobbelsteentjes met zwarte ogen zijn erg klein. De Spelregels zijn ook in het Engels.

De prijs van deze spellen bedroeg in april 1995 NlS 45,- (€ 11,35).


Monopol met kaart van het land, No.2002.Versie: Monopol - met kaart van Israël op het bord, No.2002
Uitgever: Creative Toys Ltd. - ±1990
Afmetingen van de doos: 23 x 46 cm
                    van het bord: 39,4 x 39,4 cm
Het spel:
Óp het deksel van de doos staat een ander (wit) speelbord dan er ín de doos zit. Ook het getoonde geld komt niet overeen met wat er ín de doos zit. Het deksel suggereert dat er blauwe huizen en hotels zijn, terwijl er gespeeld moet worden met 16 rode en 16 groene huizen en 8 rode en 8 groene hotels. Deze huizen en hotels zijn plat en staan op een voetje. Op het middenveld van het slappe kartonnen bord met ronde hoeken, staat een kaart van Israël. In de binnendoos zit een gele, plastic inlage met 12 vakjes voor het geld e.d..

Vanaf Go On zijn de 8 steden resp.:

 Haifa: Herzl Street - Habankim Street - Hazmauth Street

Tiberias: Hagalil Street - Golani Street

Nataniah: Weizman Blvd - King David Street - Raziel Street (op het bord: alleen in het Hebreeuws)

Tel-Aviv: Dizengoff Street - Alenbi Street - Arlozorov Street

Ramt-Gan: Bialik Street - Herzel Street - Negba Street

Jerusalem: Ben-Yehuda Street - Jaffa Street - Haneviem Street

Beer-Sheba: Hanadiv Street - Haestadrut Street - Sinai Street

Eilat: Hadekel Street - Hatmarim Blvd.

De 4 stations, die overigens op slechts 3 zijden staan, zijn van de buslijnen: Hifa-Tiberias - Nataniah-Tel-Aviv - Tel-Aviv-Jerusalem en Beer-Sheba-Eilat. De bussen verzorgen steeds de dienst tussen de 2 steden waartussen het veld ligt. De bijbehorende eigendomsbewijzen wijken af van die van de straten; het  zijn 4 blauwe kaartjes van 45 x 90 mm.
Op de 3 hoekpunten staat achtereenvolgend: Free Passing/Prison - Parking en Cuort (of beter: court?), waar een rechter getoond wordt die oordeelt: Go to prison
De 17 gele kaartjes (afm.:45 x 60 mm) heten Surprise, terwijl de 17 genummerde, groene kaartjes (afm.:45 x 60 mm) de Order kaartjes zijn. Het geld is weer in de uitvoering met beeltenissen van staatslieden, maar in het kleine formaat (40 x 70 mm). De slechts 5 waarden zijn: 1 - 5 - 10 - 50 en erg veel van 100.
De lopers zijn 4 plastic Mens-Erger-Je-niet-pionnen.
De 2 houten dobbelstenen zijn rood en hebben gouden stippen. 
Het spel is 2-talig, de handleiding echter niet.


Versie: Junior standaard - Hebreeuws, ref. ?
Uitgever: Parker Brothers - ±1992        
Afmetingen van de doos: 51 x 25,5 cm
Het spel:
Pas 56 jaar nadat het spel "voor spelers vanaf 8 jaar" officieel op de markt gebracht werd introduceerde Parker Brothers het Junior Monopoly. Dit spel is "voor kinderen van 5 tot 8 jaar".

Net als bij het spel voor de volwassenen gaat het er om zoveel mogelijk geld te verdienen. Als 1 van de spelers al zijn geld heeft uitgegeven moeten de andere spelers hun geld tellen om te kijken wie er heeft gewonnen. Het bord is iets groter dan dat van de meeste andere Junior uitvoeringen.
Het geld bestaat uit eenzijdig bedrukte biljetten van 1 tot 5, met in het middenveld Suikeroompje in verschillende situaties. De 5 waarden zijn resp. 1 - 2 - 3 - 4 en 5.
Er kunnen 4 kinderen tegelijk spelen, want er zijn 4 piramide-vormige lopers, resp. geel, rood, blauw en groen. De kassa's die bij de aanvang van het spel worden uitgedeeld, hebben dezelfde 4 kleuren. Het spel heet een dag-naar-de-kermis en is in 20 tot 30 minuten uitgespeeld. Je gaat met Suikeroompje naar de achtbaan, goochelaar, waterglijbaan, botsauto's, poppenkast, minigolf, enz. 
Tijdens het spel koop je kassa's voor de attracties zodat die jouw eigendom worden. Als je 2 attracties van dezelfde kleur hebt, moet er dubbel worden betaald. Er zijn 6 Kans velden, waar kaartjes getrokken kunnen worden met opdrachten als "Ga naar de waterglijbaan" en "Betaal f 3,- en neem de kermistrein naar de snackbar". De afmetingen van deze kaartjes zijn 55 x 84 mm.

De prijs van dit spel bedroeg NlS 53,- (€ 13,16) in april 1995.


"Rode koffertje" van Israel.Versie: Reis editie, ref. 14248            
Uitgever: Parker/Tonka/Hasbro - 1994
Afmetingen van het koffertje: 5 x 12 x 18 cm
Het spel:
Op de rode overdoos staat een duidelijke afbeelding van de binnenzijde van dit rode koffertje.
Deze variant is inderdaad een weldoordachte en praktische reisgenoot. De lopers kunnen op elke straat vastgezet worden, doch niet meer dan 1. Dat betekent dat een ander die op de zelfde straat zou moeten gaan staan 1 stap verder moet gaan. Alleen op de hoeken kunnen 4 spelers tegelijk staan. 
Per straat zijn er ook 4 gaatjes voor de huizen en hotels.
Er zijn géén  Kans- en Algemeen Fonds kaartjes. Daarvoor moet men met drie dobbelstenen gooien en de opdracht uitvoeren die vermeld staat op het lijstje bij het nummer dat overeenkomt met het gegooide aantal ogen.
In plaats van een vrijkaartje voor het verlaten van de gevangenis krijgt u 1 van de 6 sleutels.
Verder zijn de spelregels gelijk aan die van het normale spel.
Deze rode koffertjes worden in China vervaardigd.
Geschikt voor kinderen vanaf 8 jaar.


Grof Geld, ref. 5094.Versie: Grof Geld, ref.5094
Uitgever: Creative Toys Ltd./Mischakee Yetsira - ±1995
Afmetingen van de doos: 24 x 41 cm
                 van het bord: 40 x 45,5 cm 
Het spel:
Het deksel van de mooie, stevige doos toont alle onderdelen van het spel heel duidelijk en waarheidsgetrouw. (Dit in tegenstelling tot het eerder genoemde spel van de zelfde uitgever.) De binnendoos heeft een blauwe, plastic inlage met 12 vakjes voor de bankbiljetten en andere attributen. Het bord is stevig en zwaar en heeft een donkerblauwe rugzijde.

De steden van dit spel zijn precies gelijk aan die van het spel met de landkaart en, op enkele uitzonderingen na, ook alle straten.
De volgorde vanaf Go On is echter: 

Tel-Aviv: Ben Yehuda Str. - Ibn Gvirol Str. - Dizengoff Str.

Tiberias: Hagalil Str. - Golani Str.

Eilat: Hadekel Str. - Hatmarim Blvd.

Jerusalem: Hanevi'im Str. - Jaffa Str. - Ben-Yehuda Str. 

Beer-Sheba: Sinai Str. - Hanadiv Str. - Hahistadrut Str. 

Netanya: Hamelech  David Str. - Weizman Blvd. - Raziel Str.

Ramt-Gan: Herzl Str. - Bialik Str. - Negba Str.

Haifa: Ha'atzmaut Str. - Herzl Str. - Habankim Str.

De 4 stations, nu weer op elke zijde één, zijn van de buslijnen: Tel-Aviv-Jerusalem - Netaniah-Tel-Aviv - Tiberias-Haifa en Beer-Sheba-Eilat. De bussen verzorgen nu niet meer de dienst tussen de 2 steden waartussen het veld ligt.

Op de 3 hoekpunten is achtereenvolgend: de Rechtbank, Stop voor een verfrissing en Gevangenis. Vooral de eerste en laatste zijn opvallend verwisseld t.o.v. het spel met de landkaart.
De eigendomsbewijzen en de Verrassing- en Order kaartjes zijn fraaier verzorgd dan van de andere spellen. Er zijn 21 Order kaartjes en wel 52 Verrassing kaartjes. 
Het geld bestaat weer uit de kleine bankbiljetten met de beeltenissen van staatslieden, maar in het kleine formaat (40 x 70 mm). De slechts 5 waarden zijn: 1 - 5 - 10 - 50 en weer erg veel van 100. Inmiddels is dit géén getrouwe afspiegeling meer van de werkelijkheid, want de biljetten van 1 - 5 en 10 Shekel zijn  muntstukken geworden. 
De platte huizen en hotels zijn rood en blauw. De 6 lopers zijn plastic cilindertjes-met-bol.
De beide dobbelstenen zijn zwart met witte stippen.
Dit spel is niet 2-talig.

De prijs van dit spel bedroeg NlS 69,90 (€ 19,03) in oktober 1997.


Standaard versie uit 1995.Versie: Standaard, ref. 06951256 
Uitgever: Parker Bros./Tonka -1995
Afmetingen van de doos: 26 x 51 cm
Het spel:
Dit is een spel uit de fabriek in Ierland. Het heeft daarom, net als de spelen in de Europese landen, op het deksel de vierde zijde van het speelbord, met daarop de verzameling attributen op een groene achtergrond. 

De rugzijde van het bord is rood, evenals de plastic vakkeninlage van de binnendoos. Schuin over het lichtgroene middenveld staat  de rode balk met daarin, in witte letters, Monopoly, terwijl Suikeroompje  uit de middelste O komt.
Op de onderzijde van de doos staat de bekende kleurenfoto-van-het-lachende-gezin dat meer naar elkaar kijkt dan naar het spel.
De rugzijde van de Kans kaartjes heeft een rode opdruk met een ?, terwijl de Algemeen Fonds kaartjes blauw  bedrukt zijn met de bekende geldkist in een cirkel. 
De bankbiljetten zijn niet zoals in de meeste landen Monopoly geld, maar nog steeds de heel eigen biljetten met de beeltenissen van staatslieden. Maar ... alles is wel duurder geworden. Daarom krijgt u over Start nu 2000 Shekel en zijn de waarden van de 7 biljetten geworden: 10 - 50 - 100 - 200 - 500 -1000 en 5000
De 10 lopers  van zwaar metaal ("made in China") zijn resp.: hoed - kruiwagen - schoen -  auto - kanon - ruiter-te-paard - vingerhoed - strijkijzer - boot en hondje. De groene plastic huisjes hebben een schoorsteen, de rode hotels niet. 
De beide dobbelstenen zijn wit en hebben zwarte stippen.


Junior in vierkante doos-1997.Versie: Junior standaard - Hebreeuws, ref.14540256
Uitgever: Parker/Tonka/Hasbro - 1996
Afmetingen van de doos: 26,8 x 26,8 cm
                    van het bord: 25 x 50,5 cm
Het spel:
De verschillen tussen deze variant en die van de eerdere uitgave zijn:

Een geheel nieuwe, vierkante doos.

Een nieuwe afbeelding op het deksel: Kinderen in een autootje van de achtbaan met op de achtergrond 2 
springende dolfijnen.

Op de kleurenfoto op de onderkant van de doos staat het (nieuwe) standaard plaatje van 3 kindertjes die aan een 
Engelstalig bord zitten te spelen. Het geld waarmee zij spelen hoort niet bij dit spel.

De rugzijde van het bord is rood, evenals de vakkeninlage van de binnendoos.

De lopers zijn gekleurde plastic autootjes.

De Kans kaartjes zijn veel kleiner geworden: 43 x 63 mm.

De prijs bedroeg NlS 92,- (€ 24,96) in oktober 1997.


Standaard versie,ref.14535, uit 1997.Versie: Standaard, ref.14535256
Uitgever: Parker/Hasbro Jerusalem -1997
Afmetingen: 26,8 x 40,3 x 5,3 cm
Het spel:
Dit spel is een voorbeeld van de nieuwe standaard presentatie van Hasbro: een frisse witte doos met rode balk en een gedeelte van de vierde zijde op het deksel. De nieuwe afmetingen zijn zodanig dat het bord (met rode rug) 2x gevouwen moet worden. Hiermede verdwijnt de de lange doos, die wij tot nu toe standaard hebben genoemd. 
Ook deze uitvoering wordt weer in de fabrieken in Ierland vervaardigd. 
De kleurenfoto op de onderzijde van de doos is die van het naar elkaar lachende gezin dat vergeet te spelen. Het bord waarop zij spelen is niet het Israelische. 

De rode plastic inlage van de binnendoos bevat weer vele vakjes voor zowel het geld als de huizen en hotels en de eigendomsbewijzen en dient dus als "banker's tray". 
De bankbiljetten zijn nu weer van Monopoly, uitgave 1996 Tonka Corporation, en zijn weer in de oorspronkelijke, lage waarden. De 7 waarden zijn resp.: 1 - 5 - 10 - 20 - 50 - 100 en 500. Op Start krijgt u 200 Shekel, net als bij de oudere spellen. De 10 metalen lopers zijn: auto - boot - hoed - strijkijzer - kanon - ruiter-te-paard - vingerhoed - hondje - kruiwagen en schoen. De groene huisjes met overhangend dak hebben een schoorsteen, de rode hotels niet.
De beide dobbelstenen zijn wit met zwarte ogen.

De prijs bedroeg NlS 108,- (€ 29,50) in oktober 1997.

 

SELF - MADE SPELLEN

Het eerste handgemaakte spel dat ik van dit land te zien heb gekregen is een wel héél bijzonder spel, waarachter zóveel onuitgesproken geschiedenis en onmetelijk verdriet schuil gaat dat ik dat hier onmogelijk kan verwoorden. Het werd gemaakt in de Tweede Wereldoorlog in het getto van Theresienstadt in Tsjechië.

GHETTO, handgemaakt in Theresienstadt-1943.Versie: Ghetto - 1943
Eigendom van: de kampbewoners Micha en Dan Glass - Israël
Afmetingen van het bord: ~ 50 x 50 cm
Het spel:
In de periode oktober 2000 en december 2001 werd in 6 Nederlandse musea de reizende tentoonstelling "No child's play" tentoongesteld. Het was verzorgd door de "Yad Vashem The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority" in Israel.
 

Dankzij de medewerking van mevrouw Yehudit Inbar (Yad Vashem - Israël) en de beheerders van het Theo Swagemakers museum in Haarlem (http://www.swagemakersmuseum.nl) kan ik u hier enige toelichting op dit spel geven:

In de musea was te lezen:
"Theresienstadt (het huidige Terezin, een stadje tussen Dresden en Praag) was een bijzonder getto, dat werd opgezet in Tsjechië in november 1941, in een stadsvesting  uit de 18de eeuw. Daar werden Joden uit Tsjechië, Duitsland, Oostenrijk, Holland en Denemarken heengestuurd. In feite was het getto een tussenstation voor de Joden op hun weg naar de doodskampen. De Duitsers hadden er belang bij dat het getto er naar buiten toe uitzag als een plaats waar de Joden een leven leidden van werken en creëren. Onder de inwoners van het getto bevonden zich schilders, componisten, musici, schrijvers en vele geleerden. Ondanks overbevolking, honger en ziektes, vonden in het getto uitgebreide onderwijs- en culturele activiteiten plaats."

Mevrouw Inbar schrijft:
"Het werd naar Israël gebracht  door Micha en Dan Glass. Wij nemen aan dat het clandestien voor de kinderen werd gemaakt in een van de grafische afdelingen die in het getto bestonden. Volgens mij diende het een aantal  doelstellingen, t.w.:
Eigendomsbewijzen van het GHETTO spel.1. Als een normaal Monopoly spel.
2. Het kon ingekleurd worden - er is nl. nog een dergelijk spel dat     ingekleurd is. Dit is aanwezig in het Beit Terezin Museum in
    Givat Haim in Israel. (Deze versie is in Nederland getoond.)
3. Het leerde de kinderen de indeling van het getto kennen, want het was verboden door het getto te zwerven,  in het bijzonder 
    voor de kinderen, die gescheiden van hun ouders leefden. Zo konden ze bijvoorbeeld zien waar hun ouders woonden t.o.v. 
    waar zij zelf zaten.
4. Bovendien konden ze door dit spel de diverse, voor hun belangrijke  plaatsen van het getto kennen zoals de bakkerij, de
    gevangenis ..."

De velden zijn vanaf Start achtereenvolgens:

Hohenelber - Kavalier - Produktion - Entwesung - Spedition - Chance - Bauhof - Post - Aussiger - Gefängnis - Kaffehaus - Elektr.W. - Freizeitgest. - Bastei - Küche - Zeughaus - Chance - BodenbacherDresdner - Dekade - Genie - Bank d. Jüd. Selbstverw. - Hamburger - G.W.-Kas - Fleischer - Judenheim - Wasserwerk - Zentralbad - Reitschule - Geh' ins Gefängnis - Bäckerei - Landwirtsch. - Chance - Jäger Kas. - Proviantur - Bank d. Jüd. Selbstverw. - Hannover - Schleuse en Magdeburg.

Vele teksten van de Chance- en Bank-kaartjes zijn (vrijwel) identiek aan die van het standaard spel, maar er zijn er ook bij die sterk met het getto-leven te maken hebben. Enkele teksten luiden:

Als Bankdividende erhältst Du 50,-. (Als bankdividend ontvang je 50,-.)

Geh in die Hamburger, bei Startübergang erhältst Du 200,-. (Ga naar Hamburger. Indien je over Start komt ontvangt u 200,-.)

Die Produktion zahlt Dir 25,-. (De Productie betaalt jou 25,-.)

Strafe wegen Ruhestörung 16,-. (Boete wegens ordeverstoring 16,-.)

Wegen Übertretung d. Ghetto-Gesetze Strafe: 10,-. (Wegens overteden van de Ghetto-regels boete: 10,-.)

Erhöhung Deiner Arbeitsqualifikations. Du erhältst  45,-.  (Verhoging van je werkgeschiktheid. Je krijgt 45,-.)

Op één van de velden van de Bank d. Jüd. Selbstverw. zijn 2 bankbiljetten getekend met de waarde in ... Kronen, want het kamp-geld was in "Th. kronen".
Opvallend is dat er geen aankoopbedragen op de velden van het bord staan. Deze staan alleen op de eigendomsbewijzen, waarop echter ook weer geen hypotheekwaarden vermeld zijn.

 

BIJBEL-SPELLEN

In Duitsland en Amerika zijn Monopolyspellen op basis van de Bijbel uitgegeven:

Het Duitse spel heet Shalom en werd in 1990 uitgegeven door Uljö Christliche Geschenke.
Zie hoofdstuk "Duitsland - Aanverwante spellen".

Het Amerikaanse spel heet Bibleopoly - A Biblical Game of Fun and Faith en werd in 1991 en 1998 uitgegeven door Late for the Sky Prod. Comp.
Zie hoofdstuk "USA - Aanverwante spellen - Themaspellen".

 

Your comments and/or additional informations will be highly appreciated! Only then this catalogue remains interesting! So please do send a message to:
Uw opmerkingen en/of aanvullingen worden zeer op prijs gesteld! Zo blijft deze catalogus actueel! Neemt u dan ook gaarne contact op met:

albert c. veldhuis
Zoetermeer - The Netherlands
e-mail: monopoly@muurkrant.nl
(Nederlands,,Deutsch,Français,Magyar)